Nhà đầu tư nước ngoài thành lập công ty trước khi có IRC: quy định mới từ 2026
Trước đây, nhà đầu tư nước ngoài muốn lập công ty tại Việt Nam phải xin Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) trước, rồi mới được đăng ký doanh nghiệp (ERC). Luật Đầu tư 2025 (Luật số 143/2025/QH15), có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, đã mở thêm con đường thành lập công ty trước, làm thủ tục đầu tư sau. Bài viết phân tích điều kiện, trình tự và những rủi ro nhà đầu tư cần cân nhắc.
Căn cứ pháp lý
- Khoản 2 Điều 19 Luật Đầu tư 2025: nhà đầu tư nước ngoài được thành lập tổ chức kinh tế để thực hiện dự án đầu tư trước khi thực hiện thủ tục cấp, điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Điều kiện là phải đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường khi thành lập tổ chức kinh tế.
- Điều 8 Luật Đầu tư 2025: điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài.
- Nghị định 96/2026/NĐ-CP ngày 31/3/2026: hướng dẫn Luật Đầu tư 2025, thay thế Nghị định 31/2021/NĐ-CP. Khoản 4 Điều 72 yêu cầu tổ chức kinh tế thành lập trước phải hoàn tất thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trong 12 tháng.
- Thông tư 38/2026/TT-NHNN (hiệu lực từ 18/8/2026): quy định về tài khoản vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, thay thế Thông tư 06/2019/TT-NHNN.
- Nghị định 168/2025/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 296/2026/NĐ-CP: hồ sơ, thủ tục đăng ký doanh nghiệp theo cơ chế mới.
So sánh hai lộ trình
| Tiêu chí | Lộ trình truyền thống | Lộ trình mới (khoản 2 Điều 19) |
|---|---|---|
| Thứ tự | IRC trước, ERC sau | ERC trước, IRC sau |
| Điều kiện khi đăng ký doanh nghiệp | Đã có IRC | Cam kết đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường |
| Pháp nhân để ký hợp đồng thuê, tuyển dụng | Chỉ có sau khi có IRC và ERC | Có sớm hơn, ngay khi được cấp ERC |
| Thời hạn hoàn tất IRC | – | Trong 12 tháng (khoản 4 Điều 72 Nghị định 96/2026/NĐ-CP) |
| Rủi ro chính | Thời gian chờ IRC dài | Công ty đã lập nhưng IRC bị từ chối |
Điều kiện áp dụng
- Ngành nghề không thuộc danh mục cấm đầu tư kinh doanh.
- Đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài (Điều 8 Luật Đầu tư 2025). Điều kiện gồm tỷ lệ sở hữu, hình thức đầu tư, phạm vi hoạt động theo cam kết WTO và các FTA. Đây là điểm mấu chốt, vì cam kết sai sẽ dẫn đến rủi ro ở bước cấp IRC.
- Tuân thủ quy định về chủ sở hữu hưởng lợi và cấm đứng tên hộ. Xem các bài Chủ sở hữu hưởng lợi và Cấm đứng tên hộ góp vốn.
Trình tự thực hiện thủ tục thành lập công ty có vốn đầu tư nước ngoài trước khi có giấy chứng nhận đăng ký đầu tư IRC
Bước 1 – Rà soát ngành nghề và điều kiện tiếp cận thị trường. Đối chiếu từng mã ngành dự kiến với cam kết quốc tế và danh mục ngành nghề có điều kiện.
Bước 2 – Đăng ký thành lập doanh nghiệp. Hồ sơ theo loại hình (Điều 19–22 Luật Doanh nghiệp), kèm văn bản cam kết đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường và thông tin chủ sở hữu hưởng lợi. Giấy tờ pháp lý của nhà đầu tư nước ngoài phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng. Cơ quan đăng ký kinh doanh giải quyết trong 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ (Điều 26 Luật Doanh nghiệp).
Bước 3 – Thủ tục đầu tư. Dự án của nhà đầu tư nước ngoài thuộc diện phải cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (điểm a khoản 1 Điều 26 Luật Đầu tư 2025). Nhà đầu tư phải hoàn tất thủ tục này trước khi thực hiện dự án và trong 12 tháng kể từ khi thành lập tổ chức kinh tế. Cơ quan đăng ký đầu tư cấp IRC trong 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ (khoản 3 Điều 39 Nghị định 96/2026/NĐ-CP). Dự án thuộc diện chấp thuận chủ trương hoặc thủ tục đầu tư đặc biệt (Điều 28) đi theo trình tự riêng.
Bước 4 – Mở tài khoản vốn đầu tư và góp vốn. Theo Thông tư 38/2026/TT-NHNN, tài khoản vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam có thể được mở ngay cả trước khi có IRC, để nhận vốn góp và thanh toán chi phí chuẩn bị đầu tư. Nhà đầu tư góp vốn trong thời hạn theo Luật Doanh nghiệp.
Rủi ro pháp lý nhà đầu tư nước ngoài cần biết
- Cam kết không thay thế thẩm định. Văn bản cam kết giúp công ty ra đời nhanh hơn, nhưng cơ quan đăng ký đầu tư vẫn xem xét đầy đủ ở bước cấp IRC. Nếu bị từ chối, công ty đã lập không được triển khai dự án và có thể phải thay đổi ngành nghề hoặc giải thể. Chi phí phát sinh do nhà đầu tư tự chịu.
- Ngành nghề có điều kiện và lĩnh vực nhạy cảm như bán lẻ, logistics, giáo dục, tài chính cần tư vấn chuyên sâu trước khi ký cam kết.
- Tổ chức kinh tế có trên 50% vốn nước ngoài tiếp tục bị áp dụng điều kiện và thủ tục như nhà đầu tư nước ngoài khi đầu tư (Điều 20 Luật Đầu tư 2025).
Nhà đầu tư có thể tham khảo Dịch vụ đăng ký dự án đầu tư nước ngoài hoặc tư vấn thành lập công ty vốn nước ngoài của Công ty Luật LAWPRO để chọn lộ trình phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Nhà đầu tư nước ngoài có bắt buộc phải có IRC trước khi thành lập công ty không?
Không. Từ ngày 01/3/2026, khoản 2 Điều 19 Luật Đầu tư 2025 cho phép thành lập tổ chức kinh tế trước, nếu đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, dự án vẫn phải có IRC trước khi thực hiện.
Nếu không được cấp IRC thì công ty đã thành lập xử lý thế nào?
Công ty không được triển khai dự án đã dự kiến. Thủ tục cấp IRC phải hoàn tất trong 12 tháng (khoản 4 Điều 72 Nghị định 96/2026/NĐ-CP). Nhà đầu tư có thể điều chỉnh ngành nghề, phương án đầu tư hoặc giải thể công ty, và tự chịu chi phí phát sinh.
Lộ trình mới có áp dụng cho mọi ngành nghề không?
Không. Lộ trình chỉ áp dụng khi ngành nghề không bị cấm và nhà đầu tư đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường. Ngành nghề có điều kiện cần rà soát kỹ trước khi cam kết.
