Tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là doanh nghiệp được xác định theo tỷ lệ vốn điều lệ do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ, và khi vượt ngưỡng 50% thì phải thực hiện điều kiện, thủ tục đầu tư như chính nhà đầu tư nước ngoài. Bài viết giải thích cách xác định theo Luật Đầu tư 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/3/2026) và các hệ quả khi doanh nghiệp đầu tư thêm dự án hoặc mua cổ phần của công ty khác.
1. Vì sao cần xác định tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài?
Nhiều doanh nghiệp được thành lập tại Việt Nam như doanh nghiệp trong nước, nhưng vốn điều lệ lại do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ. Khi đi đầu tư tiếp, ví dụ lập công ty con hay mua cổ phần, pháp luật không mặc nhiên xem họ là nhà đầu tư trong nước.
Luật Đầu tư 2025 (Luật số 143/2025/QH15) quy định rõ tiêu chí này tại Điều 20. Việc xác định đúng tư cách “có vốn đầu tư nước ngoài” quyết định doanh nghiệp phải áp dụng điều kiện tiếp cận thị trường nào, có phải làm thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hay không, và ai là cơ quan tiếp nhận.
2. Ba trường hợp tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài
Theo khoản 1 Điều 20 Luật Đầu tư 2025, tổ chức kinh tế phải đáp ứng điều kiện và thực hiện thủ tục đầu tư theo quy định đối với nhà đầu tư nước ngoài khi thuộc một trong các trường hợp sau:
- Trường hợp thứ nhất: có nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trên 50% vốn điều lệ; riêng công ty hợp danh là có đa số thành viên hợp danh là cá nhân nước ngoài;
- Trường hợp thứ hai: có tổ chức kinh tế thuộc trường hợp thứ nhất nắm giữ trên 50% vốn điều lệ;
- Trường hợp thứ ba: có nhà đầu tư nước ngoài và tổ chức kinh tế thuộc trường hợp thứ nhất cùng nắm giữ trên 50% vốn điều lệ.
Cách quy định này tạo ra hiệu ứng “chuỗi”. Nếu công ty A có nhà đầu tư nước ngoài nắm trên 50% vốn, và công ty A lại nắm trên 50% vốn của công ty B, thì công ty B cũng được xem là tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, dù nhà đầu tư nước ngoài không trực tiếp sở hữu cổ phần ở công ty B.
Ngược lại, theo khoản 2 Điều 20, tổ chức kinh tế không thuộc ba trường hợp trên (kể cả khi có nhà đầu tư nước ngoài góp vốn ở mức từ 50% trở xuống) thực hiện điều kiện và thủ tục đầu tư như nhà đầu tư trong nước.
3. Điều kiện tiếp cận thị trường áp dụng ra sao?
Điều 8 Luật Đầu tư 2025 đặt nguyên tắc: nhà đầu tư nước ngoài được áp dụng điều kiện tiếp cận thị trường như nhà đầu tư trong nước, trừ các ngành, nghề thuộc Danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài do Chính phủ công bố. Danh mục này gồm hai nhóm:
- Ngành, nghề chưa được tiếp cận thị trường;
- Ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện.
Theo khoản 3 Điều 8, điều kiện tiếp cận thị trường có thể bao gồm tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ của nhà đầu tư nước ngoài trong tổ chức kinh tế, hình thức đầu tư, phạm vi hoạt động đầu tư, năng lực của nhà đầu tư và đối tác tham gia, cùng các điều kiện khác theo luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị định của Chính phủ và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Với tổ chức kinh tế thuộc diện có vốn đầu tư nước ngoài, những điều kiện này áp dụng khi doanh nghiệp đầu tư thành lập tổ chức kinh tế khác, góp vốn, mua cổ phần hoặc thực hiện dự án đầu tư khác. Doanh nghiệp cần kiểm tra ngành, nghề dự kiến có nằm trong danh mục hạn chế hay không trước khi quyết định đầu tư.
4. Khi nào phải làm thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư?
Điều 26 Luật Đầu tư 2025 chia dự án thành hai nhóm:
- Phải thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư: dự án của nhà đầu tư nước ngoài và dự án của tổ chức kinh tế thuộc diện có vốn đầu tư nước ngoài theo khoản 1 Điều 20;
- Không phải thực hiện thủ tục này: dự án của nhà đầu tư trong nước, dự án của tổ chức kinh tế không thuộc khoản 1 Điều 20, và hình thức đầu tư góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp của tổ chức kinh tế.
Nhà đầu tư vẫn có thể đề nghị cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho nhóm dự án không bắt buộc nếu có nhu cầu (khoản 4 Điều 26). Thẩm quyền cấp theo Điều 27: Ban quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế đối với dự án trong các khu này; Sở Tài chính đối với dự án nằm ngoài các khu đó, trừ các trường hợp đặc thù như dự án thực hiện tại từ hai đơn vị hành chính cấp tỉnh trở lên.
Hồ sơ, trình tự, thủ tục chi tiết do Chính phủ quy định tại văn bản hướng dẫn thi hành Luật Đầu tư; doanh nghiệp nên đối chiếu nghị định hướng dẫn hiện hành khi nộp hồ sơ.
5. Góp vốn, mua cổ phần và dự án mới: khi nào phải đăng ký?
Điều 21 Luật Đầu tư 2025 là căn cứ cho hoạt động góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp. Nhà đầu tư nước ngoài thực hiện hình thức này phải đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường theo Điều 8, bảo đảm quốc phòng, an ninh và điều kiện nhận quyền sử dụng đất theo pháp luật đất đai (khoản 2).
Theo khoản 3 Điều 21, nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện thủ tục đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp trước khi thay đổi thành viên, cổ đông nếu thuộc một trong các trường hợp:
- Việc góp vốn làm tăng tỷ lệ sở hữu của các nhà đầu tư nước ngoài tại tổ chức kinh tế kinh doanh ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện;
- Việc góp vốn dẫn đến việc nhà đầu tư nước ngoài hoặc tổ chức kinh tế thuộc khoản 1 Điều 20 nắm giữ trên 50% vốn điều lệ (tăng từ mức dưới hoặc bằng 50% lên trên 50%, hoặc tăng thêm khi đã sở hữu trên 50%);
- Góp vốn, mua cổ phần của tổ chức kinh tế có quyền sử dụng đất tại đảo, xã, phường, đặc khu khu vực biên giới, xã, phường ven biển hoặc khu vực khác có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh.
Như vậy, kể cả khi hình thức mua cổ phần nói chung không cần Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, vẫn có những tình huống cụ thể phải đăng ký trước.
Dự án mới của tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài
Khoản 3 Điều 20 mở hướng thuận lợi: tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã được thành lập tại Việt Nam, nếu có dự án đầu tư mới, thì làm thủ tục thực hiện dự án đó mà không nhất thiết phải thành lập tổ chức kinh tế mới. Điều này giúp doanh nghiệp tận dụng pháp nhân sẵn có, miễn là ngành, nghề của dự án mới đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường.
6. Lưu ý thực tế cho doanh nghiệp
- Theo dõi sự thay đổi tỷ lệ vốn: một lần chuyển nhượng cổ phần có thể làm doanh nghiệp “bước qua” ngưỡng 50%, kéo theo nghĩa vụ mới;
- Kiểm tra danh mục ngành, nghề: Điều 7 và danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện tại Phụ lục IV có hiệu lực riêng từ ngày 01/7/2026, trong khi các phần còn lại có hiệu lực từ ngày 01/3/2026;
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
- Công ty Việt Nam có nhà đầu tư nước ngoài góp 40% vốn có bị coi là có vốn đầu tư nước ngoài không?
Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 20 Luật Đầu tư 2025, mốc xác định là trên 50% vốn điều lệ (hoặc các trường hợp tổ chức kinh tế nắm giữ nêu trên). Nếu không thuộc các trường hợp đó, tổ chức kinh tế thực hiện điều kiện và thủ tục đầu tư như nhà đầu tư trong nước.
- Tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài có phải thành lập công ty mới cho dự án mới không?
Không nhất thiết. Khoản 3 Điều 20 cho phép làm thủ tục thực hiện dự án mới mà không bắt buộc thành lập tổ chức kinh tế mới.
- Mua cổ phần của công ty có cần Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư không?
Theo Điều 26, hình thức góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp không thuộc diện phải cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, nhưng nhà đầu tư nước ngoài vẫn phải đăng ký góp vốn, mua cổ phần trước khi thay đổi thành viên, cổ đông nếu thuộc các trường hợp tại khoản 3 Điều 21.
Kết luận
Việc xác định đúng tư cách tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài giúp doanh nghiệp tránh vi phạm điều kiện tiếp cận thị trường và thủ tục đầu tư khi mở rộng hoạt động. Doanh nghiệp nên rà soát cơ cấu sở hữu và ngành, nghề trước mỗi quyết định đầu tư, góp vốn.
Nếu cần đánh giá cơ cấu vốn hoặc thủ tục đầu tư cho trường hợp cụ thể, bạn có thể liên hệ luật sư để được tư vấn.
Căn cứ pháp lý: Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 (các Điều 8, 20, 21, 26, 27, 51) và các văn bản hướng dẫn thi hành.