Chế độ thai sản 2026 được thực hiện theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, với điều kiện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc đủ 06 tháng trong 12 tháng liền kề trước khi sinh con và thời gian nghỉ 06 tháng đối với lao động nữ. Bài viết giúp người lao động và doanh nghiệp nắm điều kiện, mức hưởng, trợ cấp một lần và các điểm hay nhầm lẫn.
1. Ai được hưởng chế độ thai sản?
Theo Điều 50 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người lao động đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc được hưởng chế độ thai sản trong các trường hợp:
- Lao động nữ mang thai;
- Lao động nữ sinh con;
- Lao động nữ mang thai hộ và người mẹ nhờ mang thai hộ;
- Người lao động nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng tuổi;
- Lao động nữ sử dụng biện pháp tránh thai theo quy định;
- Lao động nam đang đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc có vợ sinh con.
Luật có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, nên các quy định này áp dụng cho người sinh con, nhận nuôi con từ thời điểm đó trở đi. Từ năm 2026, người lao động áp dụng cùng một khung quy định, chỉ khác ở mức trợ cấp một lần do mức lương cơ sở thay đổi (xem mục 5).
2. Điều kiện hưởng chế độ thai sản
Đây là điểm khác biệt đáng chú ý so với Luật Bảo hiểm xã hội 2014. Theo Điều 50 Luật Bảo hiểm xã hội 2024:
- Điều kiện chung: người lao động sinh con, nhận nuôi con nuôi dưới 06 tháng tuổi hoặc mang thai hộ phải đóng bảo hiểm xã hội từ đủ 06 tháng trở lên trong 12 tháng liền kề trước khi sinh hoặc nhận con;
- Trường hợp phải nghỉ dưỡng thai: nếu đã đóng bảo hiểm xã hội từ đủ 12 tháng trở lên mà phải nghỉ việc để dưỡng thai theo chỉ định của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền, chỉ cần đóng từ đủ 03 tháng trở lên trong 12 tháng liền kề trước khi sinh;
- Nghỉ việc trước khi sinh: người lao động đã chấm dứt hợp đồng lao động hoặc thôi việc trước thời điểm sinh con vẫn được hưởng nếu đáp ứng điều kiện đóng bảo hiểm xã hội nêu trên.
Như vậy, người lao động nghỉ việc ở công ty cũ rồi sinh con vẫn có thể được hưởng thai sản nếu còn đủ thời gian đóng trong 12 tháng liền kề trước khi sinh. Đây là điểm nhiều người chưa nắm.
3. Thời gian nghỉ hưởng chế độ thai sản
Lao động nữ sinh con
Lao động nữ sinh con được nghỉ 06 tháng, trong đó thời gian nghỉ trước khi sinh tối đa 02 tháng. Trường hợp sinh đôi trở lên, từ con thứ hai trở đi, mỗi con được nghỉ thêm 01 tháng. Lao động nữ có thể đi làm sớm khi đã nghỉ ít nhất 04 tháng, với điều kiện được người sử dụng lao động đồng ý và có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh về việc đi làm sớm không có hại cho sức khỏe.
Lao động nam có vợ sinh con
Thời gian nghỉ của lao động nam được tính theo ngày làm việc:
| Trường hợp vợ sinh con | Số ngày nghỉ |
| Sinh thường | 05 ngày làm việc |
| Sinh con phải phẫu thuật hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi | 07 ngày làm việc |
| Sinh đôi | 10 ngày làm việc |
| Sinh đôi trở lên mà phải phẫu thuật | 14 ngày làm việc |
| Sinh ba trở lên | Từ con thứ ba trở đi, mỗi con được nghỉ thêm 03 ngày làm việc |
Thời gian nghỉ của lao động nam cần được thực hiện trong vòng 60 ngày kể từ ngày vợ sinh con, nên người lao động cần sắp xếp thời gian nghỉ phù hợp.
Các trường hợp khác
Khám thai được nghỉ tối đa 05 lần, mỗi lần không quá 02 ngày làm việc. Trường hợp sảy thai, phá thai, thai chết lưu hoặc thai ngoài tử cung, thời gian nghỉ tối đa là 10 ngày (thai dưới 05 tuần), 20 ngày (từ 05 tuần đến dưới 13 tuần), 40 ngày (từ 13 tuần đến dưới 22 tuần) và 50 ngày (từ 22 tuần trở lên).
4. Mức hưởng chế độ thai sản
Theo Điều 59 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, mức hưởng chế độ thai sản mỗi tháng bằng 100% mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc của 06 tháng gần nhất trước khi nghỉ việc hưởng thai sản.
Ví dụ minh họa: chị A sinh con, mức bình quân tiền lương đóng bảo hiểm xã hội của 06 tháng gần nhất trước khi nghỉ là 10.000.000 đồng/tháng. Nếu nghỉ đủ 06 tháng, tiền thai sản theo tháng là 10.000.000 đồng × 06 tháng = 60.000.000 đồng, chưa gồm trợ cấp một lần khi sinh con.
Lưu ý rằng mức hưởng dựa trên tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội, không nhất thiết là tổng thu nhập thực nhận. Nếu hợp đồng lao động ghi mức lương đóng bảo hiểm thấp hơn thu nhập thực tế, tiền thai sản sẽ thấp hơn kỳ vọng.
5. Trợ cấp một lần khi sinh con năm 2026
Điều 58 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định lao động nữ sinh con, hoặc lao động nam đóng bảo hiểm xã hội mà vợ sinh con (trong trường hợp đủ điều kiện), được trợ cấp một lần cho mỗi con bằng 02 lần mức tham chiếu tại tháng sinh con. Theo quy định chuyển tiếp của luật, khi mức lương cơ sở chưa bị bãi bỏ thì mức tham chiếu bằng mức lương cơ sở.
Mức lương cơ sở tăng từ 2.340.000 đồng/tháng lên 2.530.000 đồng/tháng từ ngày 01/7/2026 (theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP). Theo đó:
- Sinh con trước ngày 01/7/2026: trợ cấp khoảng 02 × 2.340.000 = 4.680.000 đồng/con;
- Sinh con từ ngày 01/7/2026: trợ cấp khoảng 02 × 2.530.000 = 5.060.000 đồng/con.
Nếu vợ không đủ điều kiện hưởng thai sản nhưng lao động nam đủ điều kiện đóng bảo hiểm xã hội, lao động nam có thể được hưởng trợ cấp một lần theo Điều 58. Trường hợp này cần được cơ quan bảo hiểm xã hội xem xét cụ thể.
6. Hồ sơ, thủ tục và lưu ý thực tế về chế độ thai sản 2026
Hồ sơ thường gồm giấy tờ chứng minh việc sinh con (giấy chứng sinh, giấy khai sinh hoặc giấy tờ tương đương), sổ bảo hiểm xã hội và giấy tờ y tế nếu nghỉ dưỡng thai hoặc đi làm sớm. Thông thường, người lao động nộp hồ sơ cho người sử dụng lao động để doanh nghiệp tổng hợp và nộp cho cơ quan bảo hiểm xã hội. Người đã nghỉ việc có thể nộp trực tiếp cho cơ quan bảo hiểm xã hội.
Một số lưu ý để quyền lợi không bị gián đoạn:
- Kiểm tra sổ bảo hiểm xã hội hoặc ứng dụng VNeID, VssID để xác định số tháng đã đóng trong 12 tháng liền kề trước ngày sinh;
- Thống nhất với doanh nghiệp về thời điểm bắt đầu nghỉ thai sản trước sinh;
- Doanh nghiệp không nên chậm đóng bảo hiểm xã hội của người lao động, vì thiếu tháng đóng có thể làm mất điều kiện hưởng thai sản;
- Trường hợp doanh nghiệp chưa đóng hoặc đóng thiếu, người lao động có thể yêu cầu doanh nghiệp bổ sung và phản ánh với cơ quan có thẩm quyền.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
- Nghỉ việc trước khi sinh có được hưởng chế độ thai sản không?
Có thể. Theo Điều 50 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người đã chấm dứt hợp đồng lao động hoặc thôi việc trước thời điểm sinh con vẫn được hưởng chế độ thai sản nếu đóng đủ 06 tháng trở lên trong 12 tháng liền kề trước khi sinh.
- Chồng có được nghỉ thai sản khi vợ sinh con không?
Lao động nam đang đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc có vợ sinh con được nghỉ từ 05 ngày làm việc trở lên tùy trường hợp sinh thường, sinh mổ, sinh non hoặc sinh đôi, theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024.
- Trợ cấp một lần khi sinh con năm 2026 là bao nhiêu?
Bằng 02 lần mức tham chiếu tại tháng sinh con. Với mức lương cơ sở 2.530.000 đồng/tháng từ ngày 01/7/2026, mức này khoảng 5.060.000 đồng cho mỗi con.
Kết luận
Luật Bảo hiểm xã hội 2024 mở rộng điều kiện hưởng thai sản so với trước đây, nhưng mức hưởng và thời gian nghỉ vẫn phụ thuộc chặt chẽ vào quá trình đóng bảo hiểm và hồ sơ của từng người. Người lao động nên kiểm tra sớm thời gian đóng bảo hiểm xã hội và trao đổi với doanh nghiệp để chuẩn bị hồ sơ đầy đủ.
Nếu bạn hoặc doanh nghiệp cần tư vấn về điều kiện hưởng, tính mức hưởng hay xử lý tranh chấp về bảo hiểm xã hội, vui lòng liên hệ Công ty Luật LAWPRO, hotline 0936 779 799.
Căn cứ pháp lý: Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (các Điều 50, 58, 59); Nghị định 73/2024/NĐ-CP về mức lương cơ sở; Nghị định 161/2026/NĐ-CP về mức lương cơ sở từ ngày 01/7/2026.
